Administratief centrum

Hoe renovatie een duurzame keuze kan zijn

Eind 2007 liet de gemeente Zwevegem een haalbaarheidsstudie uitvoeren naar de mogelijkheden  om de voormalige verkoopskantoren van Bekaert nv aan de Blokkestraat in Zwevegem om te vormen tot een gemeentelijk administratief centrum. Hoewel de kantoren uit de jaren ‘60 volledig achterhaald waren op gebied van isolatie en technische installaties, biedt het skelet in gewapend beton een zeer grote flexibiliteit voor herinvulling. Uit de studie bleek dat het gebouw voldoende ruimte en indelingsmogelijkheden biedt om het gewenste programma van de gemeente Zwevegem in onder te brengen. Uitbreidingsmogelijkheden zijn ingebouwd in het ontwerp.

Om de voormalige verkoopskantoren om te vormen tot een hedendaags openbaar gebouw dat beantwoordt aan de huidige standaarden inzake comfort, energiezuinigheid en duurzaamheid, werd de constructie volledig gestript tot op het betonskelet. Een volledig nieuwe buitenhuid zorgt voor een verantwoord isolatiepeil en een betere dosering van lichtinval. Deze ingrepen maken komaf met  het probleem van oververhitting in de zomermaanden. Daarnaast werden de mogelijkheden onderzocht om het administratief centrum op te vatten als een duurzaam laag-energiegebouw. De uiteindelijke vergelijkende studie wees  uit dat het hergebruiken van het bestaande betonskelet een besparing opleverde van meer dan 10%.

In 2008 schrijft de gemeente een wedstrijdopdracht uit op basis van de gebruiksoppervlaktes en ramingscijfers van de haalbaarheidsstudie. Het ontwerp van de Tijdelijke Vereniging B2Ai en Sileghem & Partners haalde het van drie andere inzendingen.

Het winnende ontwerp gaat uit van de stedenbouwkundige context waarbij vooral de bereikbaarheid van het gemeentecentrum, en van het nabije “Sportpunt” een leidraad  waren voor de toegangen en circulaties naar en in het gebouw. Twee tegenover elkaar gelegen ingangen, geënt op toegangswegen voor wagens enerzijds en fietsers anderzijds, ordenen de kantoren rond een centrale straat die de ruggengraat van het gebouw vormt. De centrale straat functioneert als een duidelijk leesbare openbare ruimte, waarin de burger op evidente wijze zijn weg vindt naar de dienstverlening.
De meest publieke functies zijn vlot toegankelijk op het gelijkvloers. Burgerlijke stand, Politie, Jeugd, Cultuur, Stedenbouw en Milieu zijn direct bereikbaar vanuit de centrale straat. Ook het OCMW heeft een balie op het gelijkvloers. De verdieping wordt gereserveerd voor diensten waar men op afspraak komt.
In het getrapte landschapskantoor vormen enkele vaste kernen van vergaderzaaltjes, archieven en kopiehoeken, de structurerende elementen in een relatief open landschap. De vaste werkplekken leunen altijd dicht aan bij de buitenramen. Archieven, sanitair en vergaderzalen situeren zich in de centrale delen van het gebouw.

De raadszaal – bij uitstek een symbool van openbaarheid van bestuur – wordt ruim beglaasd, en is goed zichtbaar vanuit de parktuin aan de mooie zuidzijde van het gebouw. Samen met een ruime foyer en een polyvalente zaal kan de raadzaal ingezet worden voor tal van openbare en semi-openbare gebeurtenissen. De openheid naar park en terras moet een aanzet zijn voor een veelvuldig gebruik in een actieve gemeente.

De openheid en toegankelijkheid van de centrale straat wordt versterkt door de aanwezigheid van ruime vides, die daglicht laten doordringen tot diep in het gebouw. Het concept met de centrale openbare ruimte, de vides en het daklicht vormt een essentieel onderdeel van het energetisch ontwerp van het gebouw. De vides zijn samen met twee patio’s op de verdieping een belangrijke bron van daglicht, waardoor bespaard wordt op verbruik van kunstlicht.
De vides incorporeren tegelijk een systeem van nachtventilatie. Een relatief eenvoudig systeem van gestuurde openvallende ramen laat de frisse nachtlucht intensief door het gebouw spoelen, en zorgt voor de opslag van koude in het zware betonskelet. Door de nachtelijke afkoeling van de betonmassa kan het kantoor gedurende de zomerdag voldoende fris gehouden worden zonder actieve koeling.

Dit gebruik van nachtventilatie als basisbron van koeling voor een kantoor is enkel mogelijk wanneer de toetreding van overtollige zonnewarmte in de zomer onder controle gehouden wordt. Hiertoe werd het systeem voor de constructie van de nieuwe buitengevels verder verfijnd. Een systeem van houten latten werd gecombineerd met gestuurde zonnescreens op oost- en westgevel, en een vaste zonneluifel aan de zuidgevel. Hiermee werd een optimum gezocht van maximale daglichttoetreding en minimale warmtelast.
Daar waar het wedstrijdontwerp nog voorzag in het gebruik van een grondbuis voor koeling van de ventilatielucht, werd na grondiger studie geopteerd voor het installeren van een hedendaags koelsysteem, dat gebruik maakt van de verdampingswarmte van water voor het leveren van koelvermogen. Hierbij is geen energieverslindende compressor nodig.

Bovenstaande maatregelen werden gecombineerd met een doorgedreven  warmte-isolatie van wanden en daken. Op die manier wordt verbruik van energie in winter én zomer geminimaliseerd, en werd een ambitieus streefdoel geformuleerd om dit kantoor om te vormen tot een E30-K30-gebouw.