Woon- en leefproject Ikaria Zottegem

Samen met de opdrachtgever ontwikkelden een buurtmodel dat draait rond sociale duurzaamheid en levenskwaliteit voor jongeren en ouderen, met nadruk op die laatste. Doel van de woonzorginnovator is de creatie van moderne ‘blue zones’ – plaatsen in de wereld waar mensen een opmerkelijk hogere leeftijd bereiken dan gemiddeld. Er wordt ook actief ingezet op de parameters die daartoe – volgens empirisch onderzoek in die zones – kunnen bijdragen.

De voormalige kloostersite van Sint-Maria Oudenhove (Oost-Vlaanderen) was een uitgelezen plek om een hedendaagse ‘blue zone’ te ontwikkelen. De lege plek in het centrum van Sint-Maria-Oudenhove kreeg in de kering weer de socio-economische rol die ze ooit vervulde, maar nu vertaald naar hedendaagse behoeften.

Dit woon- en leefproject telt een honderdtal woonunits. Architecturaal werd gekozen voor een schaal die aansluit bij het dorp. Waar mogelijk werd de oorspronkelijke bebouwing behouden. Zo vormt de neogotische kapel in rode baksteen (1889) die omgebouwd is tot restaurant het centrum van de nieuwe woonbuurt. Op de site bevinden zich  – naast recreatief groen – ook sportvelden, een moestuin en speelruimtes.

Reconversie
De kloostersite gepast herbestemmen: dat was van meet af aan de inzet van de opdrachtgever. De maatschappelijke functie van de site is in ere hersteld – met ditmaal de mens centraal. De site is strategisch goed gelegen: een troef om het beoogde samenlevingsmodel te realiseren. Aan de achterzijde wordt de site begrensd door een woonlint. ‘Aunove’ vormt zo de transitie tussen ‘centrum’ en ‘buiten’, met dorp én Vlaamse Ardennenlandschap binnen handbereik.

Hoe wij bij B2Ai ‘Aunove’ hebben doordacht? De centrale vraag was niet hoe je een residentie bouwt, maar hoe je de verschillende vormen van zorg aanbiedt zonder de vertrouwde ervaring van een ‘gewone’ woongelegenheid in het gedrang te brengen. Het gaat erom de bewoners in hun waarde te laten, of zij nu behoefte hebben aan zorg en begeleiding of niet.

Bij het ontwerp was er daarom voortdurend aandacht om een autonoom mensbeeld op een niet-deterministisch wijze in verband te brengen met noties als dienstverlening en sociale interactie, en dat op een duurzame en ecologisch verantwoorde manier. Elementen als sociale interactie, openheid, toegankelijkheid, en participatie en ecologie zijn de altijd aanwezige parameters geweest in de ontwikkeling van de architectuur.

Voor deze nieuwe manier van wonen werd resoluut gekozen voor hergebruik van een betekenisvolle site, als basis voor een innovatief en bijna utopisch project waar jong en oud samenleven en elkaar versterken. De bebouwing is dens – de ‘kritische massa’ is hoog genoeg om het heruitgevonden samenlevingsmodel van inclusie en sociale zorg waar te maken. De densiteit is een voorwaarde om je veilig te voelen en vereenzaming geen kans te geven.

Uniek in deze nieuwe manier van samenleven is dat het niet om co-housing gaat en evenmin om professionele zorg op grote schaal, wel om een project dat aandacht heeft voor ‘zorg’ via onderlinge samenwerking.

De nadruk ligt op blijvende deelname aan het dagelijkse leven. De sleutel daartoe is de mix van generaties. De verblijfseenheden richten zich deels op zelfstandig wonende ouderen, deels op geëngageerde alleenstaanden tussen ongeveer 25 en 65 jaar. In ruil voor burenhulp en kleine klusjes, krijgen zij huurderskorting.

Het woon- en leefproject is zo opgevat dat minder mobiele senioren uit hun sociaal isolement worden gehaald en dat zij een betaalbare oplossing biedt aan jongere alleenstaanden die op zoek zijn naar betaalbaar verblijf.

De bewoners richten hun verblijfseenheid in naar wens, maar faciliteren de gemeenschappelijke voorzieningen zoals de tuin, de bibliotheek en de sportinfrastructuur. sport- of ontspanningsruimte. Een conciërge leidt het geheel in goede banen.

Het project is een voorbeeld van kernversterking, waarbij nieuwe woningen ruimtelijk verantwoord worden gerealiseerd. De kloostergebouwen werden herbestemd tot wooneenheden. De nieuwe woonbuurt bestaat uit meerdere flats en studio’s, comfortdiensten, sport- en welzijnsfaciliteiten, horeca en zorg- en dienstverlening op maat van de bewoners.

Door bij de reconversie de uitgebreide voorzieningen complementair te maken aan de dorpskernvoorzieningen, ontstaat een even natuurlijke als wenselijke wisselwerking tussen dorp en site. Doorgedreven ruimteanalyse op vlak van waterbeheer, energiebeheer en materiaalkeuze maakte de keuzes voor de kleinst mogelijke ecologische belasting makkelijker.